मानव जीवनको सम्भावना यस ग्रहमा हुनसक्छ

२७ चैत काठमाडौं ।विज्ञानको दुनियाँमा एउटा प्रश्न लामो समयदेखि उठ्दै आएको छ कि पृथ्वीबाहेक अन्य कुनै ग्रहमा जीवन छ वा जीवनको सम्भावना छ ? यस विषयमा समय-समयमा अनुसन्धान र अध्ययनहरूले धेरै प्रकारका तथ्य बाहिर ल्याएका छन्। यो नयाँ अध्ययन पनि यसैसँग सम्बन्धित छ।

यस अध्ययनका अन्वेषकहरूले अस्ताउँदो सूर्यको छेउमा जीवनका लागि अनुकूल ग्रह हुनसक्ने सम्भावना रहेको विश्वास गरेका छन्। यदि यो पुष्टि भयो भने, पहिलो पटक जीवनको लागि अनुकूल ग्रहले ‘व्हाइट ड्वार्फ’ ताराको परिक्रमा गरिरहेको भेटिनेछ। यो ग्रह ताराको ‘ह्याबिटेबल जोन’मा फेला परेको थियो। यो जीवनको लागि न त धेरै चिसो न धेरै तातो क्षेत्र हो। अध्ययन रोयल एस्ट्रोनोमिकल सोसाइटीको मासिक सूचनामा प्रकाशित छ।

अध्ययनको नेतृत्व गर्ने युनिभर्सिटी कलेज लन्डनका प्रोफेसर जे फरीहीले भनेका छन्, ‘यो अवलोकन खगोलविद्हरूका लागि बिल्कुलै नयाँ थियो। ‘व्हाइट ड्वार्फ’ जहाँ पहिलो पटक बसोबास योग्य हुनसक्ने क्षेत्रमा केही देखिएको छ। यसको परिक्रममा गर्ने अर्को ठाउँमा जीवनको सम्भावना हुनसक्छ।’ उनले बीबीसीलाई भनेका छन्।

पृथ्वीबाट सम्भावित ग्रहको दूरी

वास्तवमा, जब धेरै ठूला ताराहरू मर्छन्, तिनीहरू ब्ल्याक होल बन्न सक्छन्। तर सूर्य जस्ता साना ताराहरू ‘व्हाइट ड्वार्फ’ बन्ने गरेका छन्। यी ताराहरू हुन् जसले आफ्नो सबै आणविक इन्धन प्रयोग गरिसकेका छन् र आफ्नो बाहिरी तहहरू पनि गुमाएका छन्।

तिनीहरू सामान्यतया ग्रह-आकारका हुन्छन् र तिनीहरूले पहिलो पटक गठन गर्दा नीलो-सेतो प्रकाश उत्सर्जन गर्छन्। यो सम्भावित ग्रह पृथ्वीबाट ११७ प्रकाश वर्ष टाढा छ। अनुसन्धान टोलीसँग ग्रहको अस्तित्वको प्रत्यक्ष प्रमाण छैन, तर ‘व्हाइट ड्वार्फ’को बसोबास योग्य क्षेत्रको परिक्रमा गर्ने चन्द्रमा जस्तो आकार देखिने ६५ संरचनाहरूको गतिविधिले ग्रह त्यहाँ छ भनेर संकेत गर्दछ।

यी संरचनाहरूबीच एक अर्कोतर्फ दूरीहरू परिवर्तन गरिरहेका छैन। यसले संकेत गर्छ कि नजिकैको ग्रहको गुरुत्वाकर्षणको प्रभावमा छन्। प्रोफेसर फरीहीले भने, ‘यस तथ्यले टोलीलाई स्तब्ध बनायो। गति यति सटीक थियो कि हामीले त्यसरी कल्पना गर्न सक्दैनौं।’ ‘ह्याबिटेबल जोन’ ताराको वरिपरिको ब्यान्ड हो, जहाँ कुनै ग्रहमा तरल पानी हुन सक्छ। यसको उपस्थितिले जीवनको सम्भावनाहरू बढाउँदछ।

यसलाई प्रायः ‘गोल्डिलक्स क्षेत्र’का रुपमा व्याख्या गर्न सकिन्छ। किनभने यदि कुनै ग्रह ताराको धेरै नजिक छ भने यो धेरै तातो हुनसक्छ। यदि धेरै टाढा छ भने यो धेरै चिसो हुनसक्छ। जबकि ब्यान्ड भित्रको अवस्था ‘एकदम सही’ छ। यस अध्ययनको नतिजाले खगोलविद्हरूलाई ‘व्हाइट ड्वार्फ’ वरपरका ग्रहहरूको प्रत्यक्ष प्रमाणको बारेमा थप जानकारी संकलन गर्न प्रेरित गर्नेछ। प्रोफेसर फरीहीले भने, ‘खगोल विज्ञानमा सामान्यतया यस्तो हुन्छ कि यदि केही चीज फेला पर्‍यो भने त्यसको मतलब यो सामान्य छ।’ -बीबीसी